UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Wielokulturowość > Brama Pamięci - lubelscy Żydzi > Życie codzienne lubelskich Żydów
Purim - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie

Święto Purim kojarzone było z żydowskim karnawałem. Podczas święta przebierano się i zakładano maski. Było to jedno z najradośniejszych świąt żydowskich. 
Purim w przedszkolu. 
  
O święcie
Purim to niezwykle radosne święto nazywane również żydowskim karnawałem i Świętem Losów (od słowa pur, oznaczającego los), obchodzone było 14 dnia miesiąca adar (na przełomie lutego i marca). Święto to było dla lubelskich Żydów pamiątką cudownego ocalenia  starożytnej społeczności żydowskiej w Persji przed zagładą zaplanowaną przez perskiego arystokratę Hamana, o czym wspomina biblijna księga Estery, odczytywana  tego dnia dla upamiętnienia przeszłych wydarzeń. W przeddzień święta obowiązywał post upamiętniający post królowej Estery, która modliła się do Boga prosząc o odwrócenie losu swoich braci -  Żydów. Jeśli dzień postu przypadał w piątek, czyli na początku Szabatu przekładany był na czwartek. W sam dzień święta nie wolno pościć, zakazana była żałoba, a nakazana radość. W tym dniu obdarowywano się nawzajem  prezentami (przeważnie  były  to słodkości). Należało być również bardzo hojnym dla ubogich. Obowiązkiem było podarowanie sumy wystarczającej na zakupienie dwóch posiłków dla dwóch biednych Żydów. Ten dar powinien zostać dostarczony podczas  trwania święta.  
 
Przebieg uroczystości synagogalnych
Wieczorne nabożeństwo w synagodze rozpoczynały błogosławieństwa, po których odczytywało się głośno Księgę Estery, zapisaną na specjalnym zwoju (jest to też jedyna Księga, która może posiadać ilustracje), ponieważ zarówno mężczyźni jakii kobiety mają nakaz wysłuchać publicznej lektury (to jeden z nielicznych obowiązków religijnych kobiet) przerywanej "zagłuszaniem" imienia Hamana. Za każdym razem, kiedy  z ust odczytującego Megilat Ester (Księgę Estery) pada imię nieprzyjaciela Żydów ? Hamana, obecni w synagodze wierni mają obowiązek zagłuszyć je krzycząc i hałasując grzechotkami, klekotkami i gwizdkami. W czasie publicznej lektury nie wolno rozmawiać, a każdy uczestnik nabożeństwa powien mieć przed oczyma własny tekst, aby żadne słowo nie umknęło jego uwadze. Kolejno odczytywane są fragmenty Księgi Wyjścia odnoszące się do walk z Amalekitami (odwiecznymi wrogami Żydów, których potomkiem był Haman) i odmawiana jest modlitwa dziękczynna oraz błogosławieństwo. Tego dnia nie śpiewano hymnów pochwalnych hallelot. Po uroczystościach w synagodze rozchodzono się do domów, gdzie do późnych godzin trwała obfita uczta z winem i mięsem, upamiętniająca przyjęcie, jakie Estera wydała dla króla i Hamana.  
 
Zwyczaje Purimowe
Purim, jest najbardziej swobodnym ze świąt żydowskich, oprócz nakazu powszechnego radowania się obowiązuje również micwa (przykazanie) tak obfitego picia alkoholu w to święto, żeby nie być w stanie rozróżnić słów: Błogosławiony[niech będzie] Mordechaj! (boruch Mordechaj) od Przeklęty [niech będzie] Haman! (arur Haman). Podczas uczty purimowej odbywały się liczne przedstawienia zwane  "purimszpil" odgrywane przez przebierańców, które były początkami teatru żydowskiego. Odgrywano głównie historię Estery, ale pojawiały się również sztuki o bardzo rubasznym charakterze. Tak oto wspomina te zwyczaje Tovi Blatt:
 
Pamiętam to święto Purym, gdzie się przebierali w różne stroje. Bo Purym to jest święto z powodu Esterki - kobiety żydowskiej. W Syrii to było, zdaje się, w dawnych czasach. Tam był taki minister rządu - Hamman - który chciał zniszczyć Żydów. Ale ten król miał kochankę Żydówkę ? Esterkę. I ta Esterka poszła do króla i tak się stało, że Żydom nic nie zrobili, ale tego Hammana powiesili za to. I Żydzi się cieszą. Zawsze co roku ten Purym jest, gdzie są przedstawienia tej Esterki, Hammana. Więc był amatorski teatr. Mój ojciec tam grał, więc ci się przebierali, szli od domu do domu, tam śpiewali, ktoś im pieniądze dawał, jakieś grosiki, to pamiętam. Ja byłem wstydliwy chłopak, to nie miałem żadnych takich zainteresowań

Był to jedyny dzień w roku, podczas którego Żydzi mogą wkładać stroje innej płci i nosić maski. Przebierańcy chodzili od domu do domu, urządzano zabawy i maskarady. W tym dniu kobiety piekły specjalne trójkątne ciasteczka nadziewane makiem, miodem lub powidłami, zwane Hamentashen (jiddisz: kieszenie Hamana). Były one zwyczajowym prezentem, którym obdarowywano się w czasie święta. Mieszkańcy Lublina zapamiętali niektóre zwyczaje tej uroczystości jak np. specjalne ciasto:

U Żydów piekli z jakiejś okazji ciasto, które nazywało się Hamanowe Ucho. Poczęstowali mojego ojca, ojciec przyniósł to ciasto do domu i [je] zjedliśmy. Z opowiadania wiem, że w tym czasie chodzili przebierańcy i pozdrawiali się:?Ganze bitum bite pirum?. Jeszcze zostało takie powiedzenie, już teraz się mało go używa, jak ktoś się ubrał tak ekstrawagancko, to ubrał się jak żydowski zapustnik, tak mówili (Bracha Mieczysław, Żydowskie zapusty).
 

Literatura

Gal-Ed E., Księga świąt żydowskich, Warszawa 2005.

Kameraz-Kos N., Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 2000.

Opracowała Emilia Kalwińska

 

 



Dom i rodzina w życiu lubelskich Żydów, Szabat - obrzędy i obyczaje w Lublinie, Gry i zabawy dzieci żydowskich, Pascha - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Szawuot - obrzędy i obyczaje na Lubleszczyźnie, Jom Kippur - obrzędy i obyczaje na Lubleszczyźnie, Rosz Ha-Szana - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Sukot i Simchat Tora - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Purim - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Chanuka - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Tisza be-Aw - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: