UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to). Więcej informacji znajdziesz tutaj.
TEATRNN.PL              Zapraszamy na nową stronę Ośrodka "Brama Grodzka - Teatr NN" pod adresem: teatrnn.pl!   
TNN.PL > Pamięć Miejsca  > Wielokulturowość > Brama Pamięci - lubelscy Żydzi > Życie codzienne lubelskich Żydów
Rosz Ha-Szana - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie

Kapłan dący w szofar.Źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:I_Tromba_antica_Ebrea.pngRosz Ha-Szana ? hebr. Dzień Przypomnienia. Rosz Ha-Szana to pierwszy dzień żydowskiego roku, przypadał na przełom września i października. Od tego dnia zaczynała się cywilna rachuba czasu (rok biblijny zaczynał się 21 marca). Nowy Rok żydowski różnił się od Nowego Roku chrześcijan nie tylko datą, ale przede wszystkim tym, że był to dzień zadumy i skupienia, które miały rozbudzić w człowieku wierzącym świadomość jego grzeszności.
Rosz Ha-Szana rozpoczynał 10-dniowy okres pokuty, który kończył się Jom Kippur, czyli Dniem Pojednania. Święto było upamiętnieniem stworzenia świata, zarazem przypominało o sądzie Bożym.
 
Do bardzo popularnych świąt należały także Żydowski Nowy Rok i Sądny Dzień. Wtedy wszyscy Żydzi szli na modły z aksamitnymi woreczkami, z akcesoriami do modłów. Później wracali do domu i całą rodziną jedli różne świąteczne dania i owoce, których na co dzień nie jedli: winogrona, pomarańcze i arbuzy (Sadawa Wanda, Żydzi w Lublinie).
 
 
 
Rytuały, nakazy, zakazy
W wigilię Rosz Ha-Szana należało się wykapać, ostrzyc, włożyć nowe ubranie, lub chociaż jedną nową rzecz. Kobiety wkładały jasne sukienki, dziewczynki wplatały białe wstążki we włosy. W synagogach przykrywano aron ha-kodesz [1] białą kotarą, rodały ubierano w białe okrycia. Biały kolor symbolizował odnowienie, oczyszczenie i bezgrzeszność.
 
Po zmroku pobożni Żydzi udawali się do synagogi, gdzie odprawiali rytualne modlitwy. Zgodnie z tradycją w Rosz ha-Szana Sędzia Najwyższy zapisywał Żydów do ?księgi życia lub śmierci?, dlatego też składano sobie nawzajem życzenia: ?Obyś został zapisany i zapieczętowany na dobry rok?. Ponadto od XV w. uprawiany jest obrzęd (Taszlich) symbolizujący oczyszczanie z grzechów, polegający na wytrząsaniu ze swoich kieszeni do wody wszystkich zawartości.

(?)Chodzili nad rzekę, wytrząsali wszystkie grzechy swoje [symbolicznie wytrzepywali kieszenie - pierwszy dzień Rosz ha-Szana], wszystko z kieszeni wytrząsali i tak (Bajuk Stefania, Żydzi we Włodawie). 

Centralnym punktem liturgii Rosz Ha-Szana było dęcie w szofar ? róg barana lub innego koszernego zwierzęcia. Nie mógł to być jednak róg krowy, czy wołu, ponieważ te zwierzęta, choć koszerne, przypominałyby największy grzech Izraela popełniony podczas wędrówki przez pustynię ? grzech ?złotego cielca?. Szofar jest symbolem ofiary Abrahama, kiedy to Bóg odmienił swoją wolę i przyjął w ofierze baranka zamiast jego syna Izaaka. Wysłuchanie dźwięków szofaru było obowiązkowe, gdy przychodził moment dęcia w róg w synagodze zapadała cisza. Głos szofaru był wołaniem o miłosierdzie, błaganiem o litość i wyrozumiałość. W związku z tym, że przez mieszkańców Lublina szofar kojarzył się z trąbką, utarło się nazywanie Rosz Ha-Szana ? świętem trąbek? lub po prostu ?trąbki? .

Do synagogi chodziłam tylko wtedy jak trąbki były - dziewczyny musiały iść do synagogi słuchać jak trąbią (Życie codzienne rodziny Hochman)

W święta, w Nowy Rok żydowski itd., Żydzi przychodzili do tej bożnicy, żeby modlić się. Razem z nimi przychodzili młodzi chłopcy (Lichtenberg Zahawa, Dzielnica żydowska).

Kolacja noworoczna i symbolika potraw
Po nabożeństwie wracano do domów, gdzie zasiadano do uroczystej kolacji. Pani domu zapalała świece, a pan domu odmawiał kidusz nad kielichem wina.
 
Podczas kolacji noworocznej spożywało się chałę, jednak w odróżnieniu od tej szabasowej była ona okrągła, co symbolizowało kolisty cykl życia. Dużą rolę odgrywał również miód, w którym maczano chleb lub jabłka, aby następny rok był ?słodki?. Symboliczne znaczenie miała także tradycyjna rybia głowa. Uważano bowiem, że Rosz Ha-Szana to głowa roku.
 
Literatura
De Vries Mzm. S. P. , Obrzędy i symbole żydów, Kraków 2007.
 
 
Goldstein M., Dresdner K., Kultura i sztuka ludu żydowskiego na ziemiach polskich, Warszawa 1991.
 
Kameraz-Kos N., Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 2000.
Przypisy
[1] Zwana również ?Arką Przymierza?, w synagodze szafa ołtarzowa, w której przechowuje się swoje Tory, wbudowana zwykle we wschodnią ścianę, wskazującą symbolicznie kierunek Jerozolimy. Kameraz-Kos N., Święta i obyczaje żydowskie, Warszawa 2008, s. 133.

Opracowała Magdalena Grzebalska

 

 

 



Dom i rodzina w życiu lubelskich Żydów, Szabat - obrzędy i obyczaje w Lublinie, Gry i zabawy dzieci żydowskich, Pascha - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Szawuot - obrzędy i obyczaje na Lubleszczyźnie, Jom Kippur - obrzędy i obyczaje na Lubleszczyźnie, Rosz Ha-Szana - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Sukot i Simchat Tora - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Purim - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Chanuka - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie, Tisza be-Aw - obrzędy i obyczaje na Lubelszczyźnie,

-->

Kopiowanie zamieszczonych materiałów i ich wykorzystywanie bez zgody autorów jest zabronione
1997 - ; Wszystkie prawa zastrzeżone; Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, ul Grodzka 21, 20-112 Lublin

powered by prot hosting serwery

Wspłpraca: