UWAGI DO KONSTRUKCJI PRZEWODNIKA - KROKI I KROCZKI



Tak więc, jeżeli chcemy przejść przez Lublin trasą Wędrowca, musimy uwzględnić na naszym szlaku również miejsca niewymienione w Poemacie. Będą nimi na przykład ulice takie jak aleja Długosza czy ulica Lipowa łączące punkty wymienione w Poemacie. Oprócz tego zasługują na naszą uwagę różne miejsca, które Czechowicz wspomniał w swoich tekstach lub które są związane z jego życiem. Kilka z nich to kościoły zamykające osie widokowe mijanych ulic: kościół pobrygitkowski (zwany popularnie „powizytkowskim” w osi ul. Kapucyńskiej), Katedra (w osi ul. Królewskiej) i kościół Bernardynów (w osi ul. Złotej). W Przewodniku do opisu miejsc wykorzystano głównie Ilustrowany przewodnik po Lublinie z roku 1931. Powstał on trzy lata przed pojawieniem się Poematu. Wyszliśmy z założenia, że opisy miejsc w nim zawarte są najbliższe temu, co mógł zobaczyć Wędrowiec.

W sumie udało się zidentyfikować 29 miejsc lub szlaków (ulic), o których wspomina Poemat. Są to „duże kroki” naszego spaceru odmierzane porządkiem utworu. Wśród nich wyróżniliśmy 77 „małych kroczków”, które nakładają się na „kroki” Poematu. Od tej reguły jest wiele pojedynczych wyjątków takich jak określenie kierunku nadejścia Wędrowca (rozdział oznaczony numerem „zero”), synagoga na Wieniawie, która nie ma poświęconego sobie rozdziału czy trzy trasy: Wieniawa – ul. Biała, Krakowskie Przedmieście i „Wyjście z miasta”. Pierwsza z nich jest opisana w Poemacie jako wiodąca „ku cmentarzowi” i dlatego jest jednym z „dużych kroków” Przewodnika, ale nie posiada swojego „małego kroku”. Jej przebieg nie jest bowiem na tyle istotny, aby wyróżniać go w ten sposób – w odróżnieniu od Krakowskiego Przedmieścia, głównej ulicy miasta czy szlaku wyprowadzającego Wędrowca z Lublina, który w Poemacie jest osobnym problemem topograficznym i został specjalnie wydedukowany na potrzeby Przewodnika. Te i inne niekonsekwencje być może kiedyś znikną lub zostaną lepiej uzasadnione, kiedy Przewodnik trasą Poematu o mieście Lublinie zostanie wydany jako osobna publikacja.

Poemat nie stanowi przewodnika sensu stricto, w którym opis trasy wędrówki jest linearny i tożsamy z samą trasą. Nie byłoby to możliwe, gdyż Poemat został skomponowany jako poetycka opowieść z przeznaczeniem do słuchania przez radio i dlatego opiera się na subiektywnej wizji miasta opartej na wspomnieniach i wyobrażeniach.

Niniejszy Przewodnik jest „rzutem” tej opowieści na konkretną topografię przedwojennego Lublina, co z kolei jest pretekstem do snucia innej opowieści – o mijanych miejscach ważnych dla miasta lub życia Czechowicza. Gdzieniegdzie wymaga to uzupełnień o opisy miejsc niewspomnianych w Poemacie, a niekiedy również „rozplecenia” poetyckiego wątku tak, aby dało się go odnieść do przestrzeni miasta i jednowymiarowej linii wędrówki.

Ostatecznie linia ta wiedzie przez miejsca – mniej lub bardziej konkretne – oznaczone kolejnymi numerami jak w zwykłym przewodniku. Narracja towarzysząca każdemu takiemu „przystankowi” zawiera trzy główne poziomy: fragment Poematu jako punkt odniesienia (tam, gdzie się dało to zrobić), wspomnienie o Wędrowcu (z którym tak naprawdę „wychodzimy” z tekstu Poematu, by wejść w bardziej realną, ale sfałdowaną chronologicznie przestrzeń Lublina) oraz pochodzące z różnych źródeł opisy danego miejsca i związanych z nim zdarzeń a także refleksje oraz ilustracje. Tak więc, nawet po zabiegach przystosowujących Poemat do realnej wędrówki, niniejszy Przewodnik nie będzie całkowicie linearny. Nie wszędzie, gdzie dało się przejść przed wojną, da się przejść i dzisiaj. Nie wszystkie dawne miejsca, widoki i krajobrazy istnieją. Nasza wędrówka będzie meandrować między przeszłością i teraźniejszością, będzie się rozwidlać i zwalniać – ale nigdy się nie zapętli i nie zbłądzi. Bo jej drogowskazem jest Poemat o mieście Lublinie.