Lublin. Ulica Lubartowska. Fot. Ludwik Hartwig, ok. 1930.

Najdłuższą ulicą dzielnicy żydowskiej była Lubartowska. Miała ponad kilometr długości i prowadziła do nowego cmentarza żydowskiego położonego przy ulicy Obywatelskiej, zaś z przeciwnej strony przechodziła w ulicę Nową na wysokości Kowalskiej. Charakterystyczną jej cechą była ciasna zabudowa oraz całkowity brak zieleni; Dopiero przy końcu tej ulicy znajdował się niewielki sad, oraz dziedziniec szpitala żydowskiego, gdzie rosły nieliczne drzewa[1].

Spis treści: Specyfika i koloryt ulicy Lubartowskiej Targ żydowski Szpital żydowski i Jesziwa Miejsca żydowskie na ulicy Lubartowskiej Domy przy ulicy Lubartowskiej Literatura Przypisy

Specyfika i koloryt ulicy Lubartowskiej
Lubartowska wyróżniała się nieco spośród reszty ulic. Obok małych bud stały na niej czteropiętrowe domy z nowoczesymi fasadami, które nadawały dzielnicy pozór wielkomiejskości - pisze Bałaban[2]. Podwórza tych posesji były utrzymane w czystości, co było raczej niespotykane szczególnie w uboższych częściach miasta[3]. Mieszkali w owych kamienicach bogaci ortodoksyjni Żydzi i kupcy, posiadający swoje sklepy, magazyny i hurtownie na tej samej ulicy. Kwitł tam handel, w związku z czym zawsze pełno tam było ludzi. Jak wspomina Bałaban,

Handluje się tu wszystkim, gdyż to właśnie tutaj znajduje się giełda różnorakich towarów, także rubli i koron, które w okresie okupacji stanowiły ulubiony przedmiot spekulacji. Przy sklepach stoją tragarze opasani powrozami, którzy czekają na okazję do zarobku. Są to silni Żydzi o krzepkich dłoniach - przeciwieństwo uczonych, ale dychawicznych talmudystów, jakich spotykaliśmy w szkołach i klauzach przy ul. Szerokiej. Na rogu ulicy stoi zasłuchany tłum sprzedawców, którzy na chwilę wyszli ze swoich sklepów, dziewczyny z koszykami i dzieci z tornistrami. Otaczają oni ślepca, który rzewnym głosem śpiewa znane wszystkim pieśni i tym zarabia na chleb.[4]

Targ żydowski
Na terenie Miasta Żydowskiego znajdowały się dwa place targowe. Pierwszy z nich – polski – ciągnący się wzdłuż ulicy Nowej aż do zegara miejskiego, mieścił się w niedalekiej odległości od dzielnicy chrześcijańskiej, a jatki znajdujące się tam były własnością chrześcijan. Drugi natomiast, zwany Targiem Rybnym, bądź żydowskim, mieszczący się u zbiegu Lubartowskiej i Nowego Placu Targowego, położony był w samym środku dzielnicy żydowskiej. Tamtejsze jatki należały do żydowskich rzeźników i sprzedawano tam koszerne mięso. Chłopi codziennie przywożący furmankami zaopatrzenie na obydwa targi mieli świetne rozeznanie w zwyczajach żydowskich i zaopatrywali tę dzielnicę przez wszystkie pory roku, przywożąc odpowiednie produkty rolne na każde święto żydowskie, sprzedawane po odpowiednio niższych cenach. Wśród nich można wymienić: drób, warzywa, grzyby, owoce i przetwory mleczne. Na placu tym znajdowały się toalety publiczne – jedyne tego typu urządzenia komunalne – dla mieszkańców i przyjezdnych chłopów[5].

 
Szpital żydowski i Jesziwa
Przy końcu ulicy Lubartowskiej znajdował się szpital żydowski, wybudowany jeszcze pod koniec XIX wieku, a także majestatyczny i okazały gmach Jesziwy, którego budowę ukończono w 1930 r.